Dla Kremla pokój to pauza między wojnami
Rosja chce rozmawiać o zakończeniu wojny w Ukrainie, a przy tym stawia warunki dotyczące obrony Polski. Dlaczego przyszły pokój miałby wymagać, żeby Francja i Wielka Brytania z góry ograniczyły swoje możliwości odstraszania w Europie?
Przemysław Wardowski | Projekt WXC Intel&Security | 14 listopada 2026 r.
W artykule „Czy Polsce grozi wojna?” pisałem, że Moskwa może wykorzystać wojnę w Ukrainie do przetestowania Zachodu, a potem spróbować wymusić negocjacje na temat bezpieczeństwa państw leżących między Rosją a zachodnią Europą. Zwracałem uwagę na scenariusz ograniczonej konfrontacji zbrojnej. Jej politycznym celem mogłoby być wymuszenie ustępstw w sprawie obecności wojsk sojuszniczych i odzyskanie wpływu na decyzje państw regionu Europy środkowo-wschodniej. Doniesienia z Abu Zabi pokazują, że Kreml już teraz próbuje wpisać część tych celów do rozmów o zakończeniu wojny w Ukrainie.
Jaki znaczenie ma Polska w rosyjskich warunkach pokoju?
W nagłówku Polsat News „Rosja postawiła żądania w sprawie wojny. Wymieniają Polskę” najważniejsza jest dla mnie druga część tytułu. Według relacji opartych na ustaleniach „The New York Times” rosyjski dokument roboczy z 10 listopada przewiduje cofnięcie rozmieszczenia sił i baz NATO do stanu z 1997 r. oraz rezygnację Francji i Wielkiej Brytanii z rozszerzania osłony nuklearnej na inne państwa europejskie. Polska weszła do NATO w 1999 r. W praktyce postulat dotyczący rozmieszczenia wojsk dotyczy więc także naszego terytorium. Mowa o stanowisku przekazanym w nieformalnym dokumencie negocjacyjnym.[1]
Wart przy okazji zwrócić uwagę na fakt, że już w grudniu 2021 r., jeszcze przed pełnoskalową inwazją, Moskwa przedłożyła NATO projekt porozumienia, którego art. 4 odwoływał się do rozmieszczenia sił i uzbrojenia według stanu z 27 maja 1997 r. Dzisiaj ten punkt wraca do gry przy stole negocjacyjnym. Członkostwo Polski w NATO mogłoby formalnie pozostać w mocy, a praktyczna zdolność Sojuszu do obrony polskiego terytorium, czy innych państw byłego bloku wschodniego, zostałaby ograniczona. To bardzo wygodny układ dla Kremla[2] tak z perspektywy militarnej jak i gospodarczej.
Po co Moskwie związane ręce Paryża i Londynu?
Pytanie zasadnicze. Jeżeli zamierzasz żyć z Polską w pokoju i respektować jej prawo do obrony, po co żądasz, żeby Francja i Wielka Brytania zawczasu ograniczyły zakres swojego odstraszania? Pytanie jest tym bardziej zasadne, że 10 listopada Londyn i Paryż poinformowały o pogłębieniu współpracy w tej dziedzinie. Oczywiście jak było ze wsparciem po deklaracjach w 1939 roku każdy wie, nie mniej jednak deklaracja z Northwood mówi o odpowiedzi obu państw na skrajne zagrożenie dla Europy. Pozostawia im swobodę wyboru odpowiedzi. Właśnie tę swobodę przeciwnik, chcąc nie chcąc, musi uwzględniać w swoich kalkulacjach.[3]
Osobiście, ten postulat Federacji czytam jako próbę obniżenia ryzyka, jakie Rosja musiałaby uwzględnić lub ponieść, gdyby w przyszłości zdecydowała się na jakąkolwiek agresję militarną lub inną wobec państw regionu. W wariancie militarnym Kreml zyskiwałby większą swobodę wywierania presji pod groźbą eskalacji. W wariancie polityczno-gospodarczym słabsze gwarancje obronne zwiększałyby siłę rosyjskiego szantażu w sporach o sankcje, energię czy warunki współpracy handlowej. Sam postulat mówi wiele o tym, jaką Europę Moskwa chciałaby mieć po wojnie. Wybór przyszłego sposobu działania będzie zależał od tego, na ile Zachód pozwoli jej zmienić układ sił.
W poprzednim tekście nazwałem Ukrainę brutalnym poligonem. Rosja uczy się tam prowadzenia długiej wojny i obserwuje, jak długo państwa zachodnie potrafią utrzymać wspólne stanowisko, odtwarzać zapasy i ponosić koszty wsparcia. W Abu Zabi test przeniósł się na stół negocjacyjny. Moskwa sprawdza, czy perspektywa zakończenia walk wystarczy, żeby Zachód zaczął targować się o obecność NATO w Polsce.[4] Jeżeli jeszcze ktoś ma jakiekolwiek złudzenia dotyczące Federacji Rosyjskiej, to ja osobiście nie wiem jak to nazwać i ocenić. Oczywiście najłatwiej byłoby określić taką osobę jako onucę, kreta, agenta wpływu czy idiotę, ale jako analityk i były oficer operacyjny, wiem że to uproszczenie. Ludzie po prostu nie myślą krytycznie tylko życzeniowo i chętnie będą się łudzić jeśli to zapewni im chociaż chwilowe poczucie bezpieczeństwa. Niestety, ja złudzeń nie mam. Federacja Rosyjska to państwo dążące do podboju i podporządkowania sobie wszystkich państw dookoła czy to militarnie czy też gospodarczo i politycznie.
Od Katarzyny II do Putina. Co najmniej 56 konfliktów zbrojnych
Od objęcia tronu przez Katarzynę II w 1762 r. w tym zestawieniu naliczyłem 56 wojen, interwencji bojowych i zbrojnie tłumionych powstań z bezpośrednim udziałem sił Imperium Rosyjskiego, Rosji bolszewickiej, ZSRR i Federacji Rosyjskiej. To udokumentowane minimum według przyjętej przeze mnie metody, która obejmuje konflikty międzypaństwowe, interwencje w cudzych wojnach i walki wewnętrzne. Analizę wykonałem w oparciu o metody i narzędzia deep dive OSINT. Sama dostawa broni, wysłanie doradców bez udziału w walce i rozmieszczenie sił pokojowych pozostają poza analizą i rachunkiem jednocześnie. Kampanie przeciw temu samemu przeciwnikowi w ramach jednego konfliktu, nawet z separacją czasową, grupuję. Dlatego Dagestan w 1999 r. ujmuję razem z drugą wojną czeczeńską, a pełnoskalową inwazję z 2022 r. jako fazę wojny przeciw Ukrainie rozpoczętej w 2014 r. W Azji Środkowej liczę odrębnych przeciwników, takich jak Buchara, Chiwa i Kokand, zamiast sumować poszczególne incydenty zbrojne.[5]
Okres | Liczba |
Imperium Rosyjskie od objęcia tronu przez Katarzynę II, bez I wojny światowej | 29 |
I wojna światowa, okres bolszewicki i ZSRR | 20 |
Federacja Rosyjska | 7 |
Razem | 56 |
Ta lista obejmuje zarówno wojny prowadzone przez Moskwę, jak i konflikty, do których dołączyła. Dla Polski szczególnie pouczający jest rok 1792. Katarzyna II użyła wojska, by odwrócić reformy ustrojowe Rzeczypospolitej, wspierając konfederację targowicką. Stawką była możliwość decydowania o tym, jak sąsiad urządzi własne państwo. Właśnie to roszczenie do decydowania za sąsiada rozpoznaję dzisiaj w żądaniach Kremla dotyczących naszego bezpieczeństwa.
Pokój po rosyjsku
Po latach służby i pracy analitycznej patrzę na rosyjskie deklaracje przez pryzmat tego, jaką swobodę działania Moskwa próbuje sobie nimi kupić. Zachodnioeuropejska koncepcja pokoju opiera się na założeniu, że państwa wzajemnie uznają swoje granice i prawo do wyboru sojuszy. Kreml traktuje te sprawy jako przedmiot targu. Dla Kremla pokój jest i zawsze był jedynie pauzą między wojnami. W czasie tej pauzy można odbudować potencjał wojskowy, odzyskać wpływy gospodarcze i przekonać część zachodnich elit, że za powrót do normalnych stosunków warto zapłacić ustępstwami, najlepiej cudzym kosztem.
W tym sposobie myślenia wszystko jest wojną albo przygotowaniem do wojny. Dyplomacja ma wywalczyć warunki, których armia sama nie potrafi narzucić. Gospodarka ma tworzyć zależności, które potem można politycznie wykorzystać. Rosyjskie żądania z Abu Zabi wpisują się w tę logikę. Kreml chce, by zachodnie stolice uznały ograniczenie obrony wschodniej flanki za cenę zakończenia walk w Ukrainie. Z polskiego punktu widzenia pytanie brzmi więc: ile swobody działania miałaby Rosja dzień po podpisaniu porozumienia i ile swobody pozostanie państwom, których obronę Moskwa chce dziś negocjować? Oczywiście mam nadzieję, że nie dojdzie do podpisania takich porozumień i Europa po raz kolejny stać będzie twardo przy swoim. Piszę Europa, bo niestety po USA, w tym momencie historycznym, wszystkiego się można spodziewać.
Przemysław WARDOWSKI
UZUPEŁNIENIE – SPIS KONFLIKTÓW:
Imperium Rosyjskie od objęcia tronu przez Katarzynę II, bez I wojny światowej (29). Konfederacja barska, wojna rosyjsko-turecka 1768–1774, powstanie Pugaczowa, wojna rosyjsko-turecka 1787–1792, wojna rosyjsko-szwedzka 1788–1790, wojna polsko-rosyjska 1792 r., insurekcja kościuszkowska, wojna drugiej koalicji, wojny napoleońskie 1805–1814 liczone łącznie, wojna rosyjsko-perska 1804–1813, wojna rosyjsko-turecka 1806–1812, wojna fińska 1808–1809, wojna kaukaska, wojna rosyjsko-perska 1826–1828, wojna rosyjsko-turecka 1828–1829, powstanie listopadowe, wojna krymska, powstanie styczniowe, wojna rosyjsko-turecka 1877–1878, wojna rosyjsko-japońska. Ponadto powstanie Kenesarego Kasymowa (1837–1847), interwencja przeciw powstaniu węgierskiemu (1849), wojna z Emiratem Buchary (1866–1868), podbój Chanatu Chiwy (1873), podbój Chanatu Kokandu (kampanie liczone łącznie do 1876 r.), wojna z Turkmenami Tekke (kampanie 1879–1881), interwencja i zajęcie doliny Ili (1871), udział w tłumieniu powstania bokserów (1900–1901), tłumienie powstania w Azji Środkowej (1916).
I wojna światowa, okres bolszewicki i ZSRR (20). I wojna światowa, rosyjska wojna domowa, wojna polsko-bolszewicka, inwazja na Gruzję w 1921 r., konflikt o Kolej Wschodniochińską w 1929 r., walki nad jeziorem Chasan, walki nad Chałchin-Goł, II wojna światowa (w tym agresja na Polskę w 1939 r.), wojna zimowa przeciw Finlandii liczona jako odrębna wojna, udział lotnictwa radzieckiego w wojnie koreańskiej, interwencja na Węgrzech w 1956 r., inwazja na Czechosłowację w 1968 r., radziecko-chiński konflikt graniczny w 1969 r., wojna w Afganistanie 1979–1989. Ponadto walki z ruchem basmaczy (od 1918 r. do lat 30., wraz z wyprawą przeciw basmaczom do Afganistanu w 1930 r.), interwencja w afgańskiej wojnie domowej (1929), interwencja w Sinciangu (1934), udział bojowy w hiszpańskiej wojnie domowej (od 1936 r.), odrębna interwencja w Sinciangu (1937), udział wojskowy w egipsko-izraelskiej wojnie na wyczerpanie (1970).
Federacja Rosyjska (7). Wojna w Naddniestrzu z udziałem rosyjskiej 14. Armii, pierwsza wojna czeczeńska, druga wojna czeczeńska, wojna rosyjsko-gruzińska w 2008 r., wojna przeciw Ukrainie od 2014 r., rosyjska interwencja zbrojna w Syrii od 2015 r., walki z rebelią na Kaukazie Północnym po zakończeniu drugiej wojny czeczeńskiej (od 2009 r.).[6]
[5] Routledge Handbook of Soviet and Russian Military Studies · UNESCO, History of Civilizations of Central Asia
[6] Podbój Azji Środkowej i walki z basmaczami — U.S. Army Center of Military History · Interwencja na Węgrzech w 1849 r. — Cambridge University Press · Powstanie z 1916 r. i ruch basmaczy — Oxford Handbook · Afganistan — National Security Archive · Hiszpania — studium dokumentów wywiadu Armii Czerwonej · Egipt — Oxford University Press · Chronologie pomocnicze — Rosja i ZSRR
Komentarze